Month: October 2025
Արատեսյան ճամփորթություն
Մենք հոկտեմբերի 20-22 հայրենագետ ընտրության խմբով գնացել էինք Արատեսի դպրական կենտրոն։Մնք առաջին օրը սուրբ երորթություն եկեղեցուց շարժվեցինք 9:30 ճանապարհին մենք կանգ առանք Արփա գետի մոտ Իրականացրեցինք Էկո նախագիծ ,իսկ հետո իսկ հետո
Միջին քարի դար ( մեզոլիթ) -Ք․ա․ XII հզ․- Ք․ա․ X հզ․
Միջին քարի դարը կամ մեզոլիթը ընկած է հին քարե դարի և նոր քարե դարի միջև։ Պատմականորեն այն միաժամանակ չի ընթացել երկրագնդի տարբեր մասերում։ Այս շրջանում մարդու կարևոր ձեռքբերումներն են՝
- Ձևավորվում է հոդաբաշխ լեզուն։
- Կատարելագործվում են աշխատանքային գործիքները։
- Աստիճանաբար բարձրանում է կնոջ դերը։
Մեզոլիթյան մշակույթներին բնորոշ են քարե մանր գործիքներ։ Մեզոլիթում գործածվել են նաև ոսկորից և եղջյուրից գործիքներ ( նիզակի ծայրեր, եռաժանիներ, ձկնորսական կեռիկներ և այլն)։ Տնտեսության հիմքը կազմել են որսորդությունը, ձկնորսությունը և հավաքչությունը։ Մեզոլիթում մարդիկ զբաղվում էին անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։ Կարևոր նվաճում էր նետ ու աղեղի հայտնագործումը։ Ստեղծվեցին նաև զենքի այլ տեսակներ՝ տեգը, պարսատիկը։ Դրա շնորհիվ հեշտացավ կենդանիներ որսալը։ Մարդիկ սկսեցին ընտելացնել վայրի կենդանիներին։ Առաջին ընտելացված կենդանին շունն է։ Մեզոլիթյան բնակատեղիներ են հայտնաբերել Հարավային Աֆրիկայում, Արևելյան Ասիայում և այլն։
Հայաստանի տարածքում գործիքներ են հայտնաբերվել Թալինի մոտ գտնվող Արեգունի բլուրում, իսկ Արագած լեռան, Գեղամավանի, Սյունաց լեռների մի շարք ժայռապատկերներ ևս համարվում են մեզոլիթյան մարդկանց ստեղծած արվեստի նմուշներ։
Հարցեր և առաջադրանքներ
1․ Նախնադարյան ո՞ր շրջափուլն է մեզոլիթը։Նշել ժամանակահատվածը։
2․ Որո՞նք են մարդու կարևոր ձեռբերումներ մեզոլիթյան դարում։
3․Լրացրու՛ միջին քարի դարին վերաբերող աղյուսակը։
| Դարի անվանումը | Ժամանակաշրջանը | Զբաղմունքը, կենսակերպը | Գյուտը, աշխատանքային գործիքները | Գյուտի, աշխատանքային գործիքների նշանակությունը |
Տրված պայմաններին բավարարող իրավիճակների ելքերի քանակի հաշվում
Խնդիրներ.
1. Գրե՛ք բոլոր երկնիշ թվերը, որոնք գրվում են.
ա) 1, 3, 9 թվանշաններով, առանց նիշերը կրկնելու, 13, 19, 31, 39, 91, 93
բ) 1, 3, 9 թվանշաններով, եթե նիշերը կարելի է կրկնել, 11, 13, 19, 31, 33, 39, 91, 93, 99
գ) 2, 4, 6 թվանշաններով, առանց նիշերը կրկնելու, 24, 26, 42, 46, 62, 64
դ) 2, 4, 6 թվանշաններով, եթե նիշերը կարելի է կրկնել։ 2, 24, 26, 42, 44, 46, 62, 64, 66
2. Գրե՛ք բոլոր երկնիշ թվերը, որոնք գրվում են 0, 1, 5 թվանշաններով, եթե.
ա) նիշերը չի կարելի կրկնել, 10, 15, 50, 51
բ) նիշերը կարելի է կրկնել: 10, 11, 15, 50, 51, 55
3. Քանի՞ երկնիշ թիվ կարելի է գրել 9, 8, 7 թվանշաններով, եթե.
ա) նիշերը չի կարելի կրկնել, 6 տարբեր թիվ
բ) նիշերը կարելի է կրկնել: 9 տարբեր թիվ
4. Քանի՞ երկնիշ թիվ կարելի է գրել 0, 2, 4, 6 թվանշաններով, եթե.
ա) նիշերը չի կարելի կրկնել, 9 տարբեր թիվ
բ) նիշերը կարելի է կրկնել: 12 տարբեր թիվ
5. Չորս ընկերուհի կինոյի չորս տոմս գնեց: Քանի՞ տարբեր եղանակներով կարրող են նրանք զբաղեցնել իրենց տեղերը կինոսրահում:
4×4=16
6.Ժամացույցը մեկ ժամվա ընթացքում կես րոպե առաջ է ընկնում: Այժմ այն ցույց է տալիս 14:57: Ժամը քանի՞սը ցույց կտա ժամացույցը 8 ժամ հետո:
22:57
7. Յոթ տետրը միասին 700 դրամով ավելի է երեք տետրի ընդհանուր գնից: Ի՞նչ արժե մեկ տետրը:
7-3=4 700:4=175
8.Գտենք այն թիվը, որի 12%-ը 3 է:
12:3=4 100×4=400
9.Մրցումներումում հաղթեց 9 մարզիկ կամ մրցույթի բոլոր մասնակիցների 18%-ը: Որքա՞ն էին մրցույթի մասնակիցները:
18:9=2 100×2=200
10. Քաղաքում կա 64 հազար ընտրող: Նրանց 85%-ը մասնակցել են ընտրություններին: Քանի՞ ընտրող է մասնակցել ընտրություն ներին:
64000:100×85=544000
No title
Բառի իմաստը, բառերի տեսակներն ըստ իմաստի և ձևի
- Մի բառով գրի՛ր:
ա) Ո՞վ է, որ սովորում է դպրոցում: Այդպես կոչում են նաև նրան, ով որևէ արհեստ է սովորում:սովորող
բ) Ո՞վ է, որ ղեկավարում ու ցուցմունքներ է տալիս, ով առաջին դիրքն է գրավում ու իշխում է: Այսպես են կոչում նաև նրան, ով ճանապարհ է ցույց տալիս, առաջնորդում է:առաջնորդ
գ) Ինչպե՞ս է կոչվում շինության ուղղահայաց մասը, որ ծառայում է շենքը մասերի բաժանող միջնորմ: Դա նաև բարձր պատնեշ է, պարիսպ:պատ
դ) Ինչպե՞ս է կոչվում այն հասկացությունը, որով արտահայտում ենք իրերի, երևույթների և իրադարձությունների տևողությունը: Դա չափվում է դարերով, տարիներով, ամիսներով, շաբաթներով, օրերով, ժամերով և այլն:օրացույց
ե) Ո՞վ է այն պաշտոնական անձը, որը վարում է դատավարությունը և գործի մասին դատավճիռ կամ որոշում է ընդունում:դտավոր
զ) Ինչպե՞ս է կոչվում այն հասկացությունը, որով արտահայտվում է գիտակցության մեջ անցյալի տպավորությունները պահելու և վերականգնելու կարողությունը:հիշողություն
2.Ի՞նչ է նշանակում՝
ծով Օվկիանոսի մաս, կղզի Բոլոր կողմերից ջրով շրջապատված ցամաք:, փառք որ մարդ վաստակում Է իր լավ գործով, խարույկ առվող կամ վառելու համար պատրաստվող փայտերի՝ զանազան տեսակի վառելիքի կույտ:, երաժշտություն Արվեստ, որ արտացոլում Է իրականությունը ձայնային գեղարվեստական ձևերով:, ճակատագիր Մարդու համար նախասահմանված բախտ:
3.Հարցերին պատասխանի՛ր:
ա․ Ո՞րն է բառի ձևը:տառերի խումբ
բ․ Ո՞րն է բառի իմաստը:բացատրող
4.Ա և Բ նախադասություններում ընդգծված բառերի իմաստները համեմատի՛ր:
Ա. Երկինքը կամաց-կամաց ամպեց, և սկսեց անձրևել:
Բ. Հայրը ամպեց, նստեց, ու տղան հասկացավ, որ պիտի լռի:
Ա. Բժիշկը բամբակ է ուզում, որ վերքը մաքրի:
Բ. Իսկական բամբակ է, երեխա չէ:
Ա. Գետափին մի քար կա, որի վրա պառկում էր լողանալուց հետո:
Բ. Այդ մարդու սիրտը քար է:
Ա․ամպեց,երբ ամպերը կուտակվում էն և մռայլ է դառնում։
Բ․ամպեց,հայրիկը բարկացավ։
Ա․բամբակ,օգնում է արյունը կանգնացնելու համար։
Բ․բամբակ,երեխաները նուրբ են։
Ա․քար,քարը պինդ զանգված է։
Բ․քար,Մարդ որը հոգի չունի։
5. Կետերը փոխարինի՛ր տրված բառերից մեկով: Համեմատի՛ր բառի իմաստները տարբեր նախադասություններում:
Փափկել, սուր, ալիք, փչել:
սուր դանակ է. պետք, որ այդ բիծը քերեմ:
Շատ սուր մարդ է ընկերս, նրա խոսքը լսել չի լինում առանց ծիծաղի:
Ալիքը խորտակված նավի մի բեկոր ափ հասցրեց:
Կյանքի ալիքը նրան շպրտել էր ընտանիքից հեռու:
Քամին փչել էր ամբոդջ ուժգնությամբ:
Ընկերները գիտեին, որ նա փչել էր, ոչ մի վագրի էլ չի հանդիպել: Մոմն արևից Փափկել ու ծռմռվել էր:
Մի քանի քաղցր խոսքից Փափկել էր, չորությունից ու խստությունից հետք չէր մնացել:
6. Տրված բառերը նախադասությունների մեջ գործածի՛ր ուղղակի և փոխաբերաբար:
Արևոտ, սառը, շողալ, լողալ:
Արեվոտ օր էր և Գաբին գնաց ման գալու։
Իմ հայրիկը արևոտ մարդ է։
Այս տարի ձմերը շատ սառն է։
Ես շատ սառը մարդ եմ։
Արևը առավոտյան շողշողում է։
Մոդելները հռթաքի վրա շողում է։
Ես լավ լողալ գիտեմ։
Մարդիկ լողում էն իր կյանքի ընդցքում։
7. Ընդգծված բառը նախադասության մեջ ի՞նչ իմաստով է գործածված: Այդ բառը ո՞ր նախադասության մեջ է իր հիմնական իմաստով գործածված:
Թղթի վրա մի ուղիղ գիծ գծիր: թղթի վրա ուղիղ գիծ գծել։
Վաղուց մեր փողոցով տրամվայ չի անցնում. գիծը քանդված է:տրամվայի ուղին քանդվել։
Բազկին հազիվ նշմարելի մի գիծ կար. երևում էր, որ դեպքը վաղուց է պատահել:դանակով կտռած գիծ
Մոռանա՞լ, ինչպե՞ս. դեմքի հստակ ու անկրկնելի գծերը կարծես տպվել էին սրտի մեջ:նրա գեղեցիկ
Չեմ հասկանամ քո բռնած գիծը. ո՞ւր ես հասնելու կռվով ու խռովությամբ:խոսողը չի հասկանում դիմացինի ընտրած ուղղությունը կամ վարքի ձևը։
Գնա՛, սահմանն անտառից հեռու չէ. գիծը որ անցար, էլ քեզ ոչ մեկը չի հետապնդի:
8. Ընդգծված բառը նախադասության մեջ ի՞նչ իմաստով է գործածված: Այդ բառը ո՞ր նախադասության մեջ է իր հիմնական իմաստով գործածված:
Ինչո՞ւ ես խաղալիքներդ շաղ տվել, հավաքի՛ր:
Բոլոր ընկերներիդ հավաքի՛ր ու զգուշացրո՛ւ:
Ամեն օր պիտի հավաքես անկողինդ:
Ո՞վ է երբևէ այդքան բերք հավաքել:
Եթե չես ուզում, որ մարդիկ հուզմունքդ տեսնեն, հավաքի՛ր քեզ:
9.Տրված բազմիմաստ բառերով նախադասություններ կազմի՛ր:
Սուր, թերթ, գիր:
A Change in Lifestyle
A Change in Lifestyle
“Today we’ll talk about a healthy lifestyle and how small changes can make us feel better.”
What do you do to stay healthy?”
“Do you eat healthy food?”
“Do you like sports?”
Տեքստ
A Change in Lifestyle
A year ago, Anna was not very healthy. She often stayed up late watching TV or playing games on her phone. She rarely ate breakfast and usually had fast food for lunch. She felt tired, sleepy, and sometimes even unhappy.
One day, her doctor told her that she needed to change her lifestyle. Anna decided to start small. She began to wake up earlier and go jogging three times a week. She replaced fast food with homemade meals — salads, vegetables, and fruit. She also started drinking more water and less soda.
After a few weeks, Anna noticed a big difference. She had more energy at school, she could concentrate better, and she felt more positive. Now she says, “Healthy habits are not difficult — they just need time and motivation. I feel stronger and happier than before.”
Բառապաշար
| English Word / Phrase | Armenian Meaning |
|---|---|
| to stay up late | ուշ քնել |
| rarely | հազվադեպ |
| to replace | փոխարինել |
| homemade meals | տնային պատրաստի սնունդ |
| to concentrate | կենտրոնանալ |
| energy | էներգիա |
| positive | դրական, լավատես |
| motivation | մոտիվացիա |
| to notice a difference | տարբերություն նկատել |
| soda | գազավորված ըմպելիք |
Վարժություններ
1․ Ընթերցում և ըմբռնում
Պատասխանի՛ր հարցերին (կարճ նախադասություններով)․
- What bad habits did Anna have before?
She often stayed up late watching TV or playing games on her phone. She rarely ate breakfast and usually had fast food for lunch. She felt tired, sleepy, and sometimes even unhappy.
- What changes did she make?
Anna decided to start small. She began to wake up earlier and go jogging three times a week. She replaced fast food with homemade meals — salads, vegetables, and fruit. She also started drinking more water and less soda.
- How often does she go jogging now?
She began to wake up earlier and go jogging three times a week.
- What food does she eat instead of fast food?
- How does she feel now?
2․ Լրացրո՛ւ բաց թողնված բառերը
Complete the sentences with the correct words from the text.
- Anna used to __stay____ up late watching TV.
- She ___replace___ fast food with homemade meals.
- She drinks more water and less __soda____.
- Healthy habits need time and ___motivation___.
- Now Anna feels stronger and __heppyer____.
3․ Պատասխանե՛ք օգտագործելով պարզ նախադասություններ.
- What do you do to stay healthy?
- What food do you try to avoid?
- Do you sleep enough?
- What sport or activity do you like?
4․ Գրի՛ր կարճ պարբերություն (6–8 նախադասություն)՝ “My Healthy Lifestyle” թեմայով։
Օրինակ՝
I used to eat too many sweets, but now I eat more fruit.
I go cycling every weekend.
I try to sleep at least eight hours every night.
I drink a lot of water and I don’t drink soda.
A healthy lifestyle helps me feel happy and active.
Ամփոփում
Քննարկում ենք՝
“What small changes can we make to live a healthier life?”
Հին քարի դար ( պալեոլիթ)- անհիշելի ժամանակներից մինչև Ք․ա․ XII հզ․
Հնագույն մարդիկ ապրում էին 15-20 անհատներից կազմված փոքրիկ խմբերով, որոնց անվանում են նախնադարյան հոտեր։ Նախնադարյան հոտերն ապրում էին քարանձավներում։ Այդ խմբերը բնակության մշտական տարածքներ չունեին և սնունդ հայթաթելու համար անընդհատ տեղաշարժվում էին։ Հնագույն մարդիկ հիմնականում զբաղվում էին հավաքչությամբ և որսորդությամբ։ Հավաքչությամբ զբաղվում էին կանայք և երեխաները։ Նրանք հավաքում էին վայրի ցորեն, գարի, արմատներ, հատապտուղներ, մրգեր և այլն։ Որսորդությամբ զբաղվում էին տղամարդիկ։ Նրանք որսում էին մանր և խոշոր կենդանիներ՝ վարազ, այծյամ, մամոնտ և այլն։ Գետերի , լճերի և ծովերի ափերին զբաղվում էին նաև ձկնորսությամբ։
Մարդու առաջին գործիքը հատիչն էր՝ քարի մի կտոր, որի երեք ծայրը սրված էր։ Հատիչով կտրում էին, տաշում, հղկում։ Հետագայում գործիքներ էին պատրաստում նաև փայտից և ոսկորից։ Ստեղծվեցին նոր գործիքներ՝ կտրիչներ, քերիչներ, ծակիչներ և այլն։ Մեծ նշանակություն ունեցավ կրակի ստացման գյուտը։ Սկզբում մարդիկ ծանոթ էին կայծակից և հրաբխից բռնկված կրակին։ Հետագայում սովորեցին փայտի կտորները շփելով կամ կայծքարի հարվածով կրակ ստանալ։ Կրակով տաքացնում էին կացարանը, կերակուր պատրաստում, պաշտպանվում վայրի գազաններից։ Հին քարի դարի վերջում կատարվեցին հասարակական կարևոր փոփոխություններ։ Ձևավորվեց ժամանակակից բանական մարդը։ Մարդկանց հարաբերություններն աստիճանաբար կայունացան։ Դրա հիման վրա ձևավավորվեցի մարդկանց հասարակական նոր միավորումներ՝ տոհմական համայնքներ։ Տոհմական համայնքը միասին ապրող արյունակից ազգականների խումբն էր։ Ի տարբերություն նախնադարյան հոտի ՝ համայնքն ուներ բնակության մշտական վայր։ Համայնքի անդամների պատկերացմամբ՝ նրան ծագում էին միևնույն նախնուց և պարտավոր էին հոգ տանել ու պաշտպանել մյուսներին։
Հարցեր և առաջադրանքներ
1․ Ի՞նչ շրջափուլերի է բաժանվում նախնադարը։
2․ Ի՞նչ ձեռբերումներ ունեցավ նախնադարյան մարդը, որը ժամանակակից մարդը ևս օգտագործում է ։ Նշել։
3․Լրացրու՛ հին քարի դարին վերաբերող աղյուսակը։
| Դարի անվանումը | Ժամանակաշրջանը | Զբաղմունքը, կենսակերպը | Գյուտը, աշխատանքային գործիքները | Գյուտի, աշխատանքային գործիքների նշանակությունը |
Ուսումնական աշուն 2025
Հոկտեբերի 20-24
Նախագծի մասնակիցներ՝ 4-րդ, 5-րդ և 6-րդ դասարաններ
- Աշնանային ընթերցանություն
Ընթերցարանից, քո ընտանեկան գրադարանից կամ կրթահամալիրի «Տիգրան Հայրապետյան» գրադարանից (կարող ես այցելել ու վերցնել քո ուզած գիրքը) ընտրածդ գիրքը կարդա՛ աշնանային արձակուրդների ընթացքում:
Եթե տանը ունես նախընտրած գիրք, որն ուզում ես կարդալ աշնանային արձակուրդների ընթացքում, կարող ես շարունակել կարդալ այն:
Գիրքը կարդալու ընթացքում կամ հետո կատարի՛ր հետևյալ առաջադրանքները՝
- Բլոգումդ բացի՛ր «Իմ գրադարանը» բաժինը և կարդացածդ գրքի (գրքերի) մասին պատմելիս նշի՛ր այս բաժինը:
- Ի՞նչ գիրք ես կարդում կամ արդեն կարդացել(վերնագիրը, հեղինակի անունը):
Եզոպոսի առակներից մեկը Ագռավն ու աղվեսը։
- Քեզ դուր եկած ամենահետաքրքիր հատվածը կամ արտահայտությունը:
Աղվեսը տեսնում և ցանկանում է վերցնել միս: Նա կանգնում է ագռավի առջև և սկսում նրան գովաբանել:
- Առանձնացրո՛ւ հերոսներին, նկարագրի՛ր և բնութագրի՛ր նրանց:
Ագռավը․Նա չի մտածում և ինչ նրան ասում են նա անում է մի խոսքով եթե աղվեսն ասեր գլուխդ պատին տուր պետք է տաիր։
Աղվեսը․Աղվեսը շատ խելացի է և խորանմանկ ինձ թվում է որ աղվեսները կարող էին շատ լավ շախմատ խաղաին
- Գրի՛ր կարծիք կարդացածդ գրքի մասին:
Ագռավն ու աղվես առակը ինձ շատ դուր եկավ մենք հայերս ոնց որ աղվեսը լինենք
- Գովազդի՛ր կարդացածդ գիրքը:
իմ կարդացած գրքում լիքը առակներ կան որոնք շատ հետաքրքիր և ասոցանող էն դուք կարող եք մեկը ընտրել եվ կարդալ։😊
- Այս ամենը…,իհարկե, տեղադրի՛ր բլոգումդ:
👌
Խնդիրների փաթեթ
- Երկու հաջորդական կենտ թվերի արտադրյալը 143 է: Գտեք այդ թվերի գումարը:
11+13=24
ւյգ թվերի գումարը, իսկ Բաբկենը հաշվեց 5-ից 13 կենտ թվերի գումարը։ Ու՞մ մոտ ավելի մեծ արդյունք ստացվեց։
2+4+6+8+10+12=42
5+7+9+11+13=45
45>42
- Գտեք այն երկնիշ թիվը, որը 5 անգամ մեծ է իր միավորների կարգում գրված թվանշանից։
5×5=25
- Մարին ուներ 12 հավ։ Հավերի կեսը ամեն օր մեկ ձու էր ածում, իսկ մյուս կեսը ամեն երկրորդ օրն էր մեկ ձու ածում։ Չորս շաբաթում բոլոր հավերը միասին քանի՞ ձու կածեն։
12:2=6 4×7=28 6×28=168 6×14=84 168+252
- Գրատախտակին գրված տասանիշ 2456087130 թվից ձախից հաշված ջնջեցին կենտ համարի կարգերում գրված թվանշանները։ Այնուհետև ստացած հնագնիշ թվի համար նույն գործողությունը կրկնեցին։ Եվս մեկ անգամ այդ գործողությունը կատարելուց հետո գրատախտակին մնաց միանիշ թիվ։ Գտե՛ք այդ թիվը:
25073,203,23,2
- Տասներկու հարկանի շենքի առաջին հարկում ապրում է 2 բնակիչ։ Յուրաքանչյուր հաջորդ հարկի բնակիչների թիվը երկուսով շատ է նախորդ հարկի բնակիչների թվից։ Այդ շենքը քանի՞ բնակիչ ունի։
2+4+6+8+10+12+14+16+18+20+22+24=156
- Աննան մի թydsիվ մտապահեց։ Այդ թվին ավելացրեց 2, հետո հանեց 4, արդյունքը բազմապատկեց 3-ով, ապա բաժանեց 2-ի, ստացավ 9։ Ի՞նչ թիվ էր մտապահել Աննան:
9×2=18 18:3=6 6+4=10 10-2=8
- Հանդիսատեսները կինոդահլիճից կարող են դուրս գալ նեղ կամ լայն դռներով: Եթե բացեն միայն նեղ դռները, բոլոր հանդիսատեսները դուրս կգան 15 րոպեում, իսկ եթե բացեն միայն լայն դռները, բոլոր հանդիսատեսները դուրս կգան 10 րոպեում: Որքա՞ն ժամանակում դուրս կգան բոլոր հանդիսատեսները, եթե միաժամանակ բացեն բոլոր դռները:
1/15+1/10=2/30+3/30=5/30=1/6 1:1/6=1×6=6
- Դահլիճում կա այնքան շարք, որքան աթոռ կա յուրաքնչյուր շարքում։ Քանի՞ շարք կա դահլիճում, եթե աթոռների ընդհանուր թիվը 400 է։
400:2=20
- «Պիցցա» ռեստորանն իր հաճախորդներին առաջարկում է․«Գնեք մեկ մեծ պիցցա 12 դոլարով և ստացեք երկրորդը կես գնով»: Օգտվելով առաջարկից որքա՞ն գումար պետք է վճարի հաճախորդը 5 մեծ պիցցա գնելու համար։
12+12/2=12+6=18 18+18+12=48
Փոքր քայլերի արվեստը։ Անտուան դը Սենտ Էքզյուպերի
Աստված իմ,
ես չեմ խնդրում հրաշքներ և տեսիլքներ, ես խնդրում եմ ուժ` ամեն օրվա համար: Սովերեցրու ինձ փոքրիկ քայլերի արվեստին: Դարձրու ինձ հետևողական և պատրաստակամ, որպեսզի օրվա միապաղաղության մեջ ճիշտ ժամանակին կանգնեմ բացահայտումների և փորձի առջև, որոնք ինձ կհուզեն:
Սովորեցրու ինձ ճշգրիտ տնօրինել իմ կյանքի ժամանակը: Նվիրիր ինձ ներքին ձայն, որպեսզի առանձնացնեմ այն, ինչ պետք է անել առաջին և ապա երկրորդ հերթին:
Խնդրում եմ քեզանից չափավորություն և զսպվածություն, որպեսզի իմ կյանքի ընթացքում չթռչեմ և չսողամ, այլ կարողանամ ծրագրել իմ օրը` օրվա ընթացքում, կարողանամ տեսնել բարձունքներն ու հեռուները:
Օգնիր ինձ հասկանալ, որ երազանքները չեն կարող օգնել. ո’չ անցյալի, և ո’չ էլ ապագայի մասին երազանքները: Օգնիր ինձ լինել այստեղ և հիմա, ընդունել այս րոպեն որպես ամենակարևորն ու գլխավորը:
Պահպանիր ինձ այն միամիտ հավատից, որ այս կյանքում ամեն ինչ պետք է հարթ լինի: Տուր ինձ հստակ գիտակցություն, որ դժվարությունները, ձախողումները, պարտությունները և անհաջողությունները միայն կյանքի բնական բաղադրիչ մասն են, որոնց շնորհիվ մենք աճում ենք ու հասունանում:
Հիշեցրու ինձ, որ հաճախ սիրտը վիճում է բանականության հետ:
Անհրաժեշտ պահին ուղարկիր ինչ-որ մեկին ինձ մոտ, ով քաջություն կունենա ասել ինձ ճշմարտությունը, բայց ասել այն սիրելով:
Ես գիտեմ, որ շատ խնդիրներ որոշվում են, երբ ոչինչ չես ձեռնարկում: Այդ դեպքում տուր ինձ համբերություն: Դու գիտես, թե մենք ինչքան շատ ենք զգում ընկերության կարիք: Թույլ տուր արժանի լինել ճակատագրի ամենահրաշալի և քնքուշ այդ նվերին: Դարձրու ինձ մարդ` ունակ թակելու այն դռները, որոնք ամենաներքևում են: Պահպանիր ինձ այն վախից, որ ես կարող եմ ինչ-որ բան բաց թողնել իմ կյանքում:
Տուր ինձ ոչ թե այն, ինչ ես խնդրում եմ ինձ համար, այլ այն, ինչն իսկապես անհրաժեշտ է ինձ: Եվ խնդրում եմ նորից` սովորեցրու ինձ փոքրիկ քայլերի արվեստը:
Հարցեր և առաջադրանքներ
- Ի՞նչ կարծիք ունես ընթերցածիդ մասին:
Այս պատմվածքը ավելի շատ աղոթք էր: Այն շատ խորը իմաստներ ուներ: Այն ինձ այդքանել դուր չեկավ:Որովհետև ես այդպիսի ստեղծագործություններ չեմ սիրում։
- Ո՞րքանով ես, ըստ քեզ, տիրապետում փոքր քայլերի արվեստին:
Փոքր քայլերի արվեստը նշանակում է, որ պետք է մտածված, համբերատար, խելացի և ճիշտ քայլեր անել: Պետք է գնալ փոքր քայլերով, որովհետև եթե մեծ քալերով գնաս, շատ շուտ կհանձնվես Բայց փոքր քայլերի դեպքում հաստատ վերջում կհասնես քո նպատակին: Ճիշտն ասած՝ ես չգիտեմ՝ տիրապետում եմ փոքր քայլերի արվեստին, թե՝ ոչ:
- Ի՞նչ կասես հետևյալ արտահայտությունների մասին.
- Մի դատիր օրդ քաղածդ պտուղներով, դատիր տնկածդ սերմերով։(Ռ. Լյուիս Սթիվենսըն)
պետք է կարևորել ոչ թե այն, ինչ վերցրել ես, այլ այն, ինչ տվել ես:
- Դանդաղ գնացողը հեռուն կգնա: (Չինական ասացվածք)
Պետք է ամեն ինչ անել համբերատար, որ վերջում ստացվի:
Ճամփորթուցյուն դեպի Արատես
Արենիի թռչունների քարանձավ
Գտնվում է Եղեգնաձորից 12 կմ հեռավորության վրա։ Ընկած է Արփա գետի հովտում։ Արենիի քարանձավը գտնվում է Արենի գետի ձախ ափին[5]։ Քարանձավը բաղկացած է 3 սրահներից։ Քարանձավն ունի մոտ 500 մ² մակերես, որի մեծ մասը դեռևս ուսումնասիրված չէ, քանի որ տարածքը սահմանափակ է, և նոր պեղումները կարող են փակել անցումներն ու վնասել արդեն հայտնաբերված հնագիտական հուշարձանները։ Քարանձավում առնվազն չորս մետր մշակութային շերտ կա։ Ներքին՝ նեոլիթական շերտերը պատկանում են պղնձեքարի դարին։ Հանդիպում են նաև հոմոէրեքտուսի (լատին․՝ Homo erectus) հետքեր, ովքեր բնակվել են ավելի քան երկու միլիոն տարի առաջ մեր տարածաշրջանում։
Արատեսի դպրական կենտրոն
Արատեսի դպրական կենտրոնը (այսուհետ՝ դպրական կենտրոն), որպես դպրոց բնության գրկում, «Երևանի «Մխիթար Սեբաստեցի» կրթահամալիր» ՊՈԱԿ-ի մասնաճյուղ է՝ սահմանված կարգով հաստատված կանոնադրությամբ։ Դպրական կենտրոնը ներառում է տնակային ավան, ռազմամարզական գոտի, վրանային կայան, ծիսական հարթակ, ուսումնաարտադրական տնտեսություն, պանդոկ:
Կրթահամալիրում ՀՀ ԿԳՆ պատվերով մշակվող, կազմակերպվող, տարածվող հեղինակային (պետական այլընտրանքային) կրթական ծրագրով Արատեսի դպրական կենտրոնի շուրջտարին գործող տնակային ավանում շուրջ տարին կազմակերպվում են հայրենագիտական-բնապահպանական-ընթերցողական-ազգագրական բաց ճամբարներ, մանկավարժական, պատանեկան ստեղծագործական հավաքներ, որոնք հետաքրքրում են նաև Եղեգիսի կիրճի, Վայոց ձորի, հանրապետության այլ մարզերի, Արցախի սովորողներին, ուսուցիչներին, կրթական փոխանակումների ծրագրով մեր գործընկերներին այլ երկրներից՝ Վրաստանից, Ստամբուլից, Ֆրանսիայից, Իտալիայից։
Արատեսի դպրական կենտրոնը (այսուհետ՝ դպրական կենտրոն), որպես դպրոց բնության գրկում, «Երևանի «Մխիթար Սեբաստեցի» կրթահամալիր» ՊՈԱԿ-ի մասնաճյուղ է՝ սահմանված կարգով հաստատված կանոնադրությամբ։ Դպրական կենտրոնը ներառում է տնակային ավան, ռազմամարզական գոտի, վրանային կայան, ծիսական հարթակ, ուսումնաարտադրական տնտեսություն, պանդոկ:
Կրթահամալիրում ՀՀ ԿԳՆ պատվերով մշակվող, կազմակերպվող, տարածվող հեղինակային (պետական այլընտրանքային) կրթական ծրագրով Արատեսի դպրական կենտրոնի շուրջտարին գործող տնակային ավանում շուրջ տարին կազմակերպվում են հայրենագիտական-բնապահպանական-ընթերցողական-ազգագրական բաց ճամբարներ, մանկավարժական, պատանեկան ստեղծագործական հավաքներ, որոնք հետաքրքրում են նաև Եղեգիսի կիրճի, Վայոց ձորի, հանրապետության այլ մարզերի, Արցախի սովորողներին, ուսուցիչներին, կրթական փոխանակումների ծրագրով մեր գործընկերներին այլ երկրներից՝ Վրաստանից, Ստամբուլից, Ֆրանսիայից, Իտալիայից։
Զորաց եկեղեցի
Զորաց եկեղեցին կամ Սուրբ Զորացը (Սուրբ Զորաց) միջնադարյան հայ ճարտարապետության եզակի հուշարձան է, որը կառուցվել է 1303 թվականին Եղեգիս գյուղում (Վայոց ձորի մարզ): Եկեղեցին կառուցվել է մոնղոլական օկուպացիայի ժամանակ, երբ հայ զինվորները կանչվել էին կռվելու թուրքերի և մամլուքների դեմ:
Զորաց եկեղեցին գտնվում է Եղեգիս գյուղի արևելյան ծայրամասում, որը միջնադարում Վայոց ձորի քաղաքական կենտրոնն էր և Օրբելյան իշխանների նստավայրը: Տարածքում կան բազմաթիվ այլ պատմական հուշարձաններ:
Սմբատաբերդի մասին
Սմբատաբերդի մասին
Սմբատաբերդ[2] (Ջաղաց Քարի բերդ), պաշտպանական համալիր Վայոց ձորի մարզի Արտաբույնք գյուղից արևելք։ Պահպանվել են պատմական տեղեկություններ 5-րդ դարում ամրոցի մոտ հայերի և պարսիկների միջև տեղի ունեցած արյունահեղ ճակատամարտի մասին։
Ունի բարձր ու լայն (2-3 մ) բրգավոր պարիսպներ (շարված բազալտի սեպաձև խոշոր քարերով և կրաշաղախով), պաշտպանված է Արտաբունի և Եղեգիսի խոր ձորերով։ Երեք մուտքերից հյուսիսայինը (գլխավորը) և արևելյանը սրբատաշ բազալտից կառուցված թաղածածկ սրահներ են, տանիքին պահակատներով և դիտանոցներով։ Ամրոցը պատով բաժանվում է երկու՝ հյուսիսային և հարավային մասի, որոնցում պահպանվել են միջնաբերդի, բնակելի շենքերի, ջրավազանների ավերակներ։ Ջուրը բերվել է Ցաղաց Քարի վանքի մոտի աղբյուրներից՝ ջրմուղով։
Արփա գետ
Արփա գետը Արաքս գետի ձախ վտակն է, որը հոսում է Հայաստանով և Ադրբեջանով։ Այն հայտնի է իր գեղատեսիլ կիրճով, գեղեցիկ բնապատկերներով և ափերի երկայնքով գտնվող պատմական վայրերով։
